Latijn en Grieks.com
Latijn en Grieks.com
Latijn en Grieks.com

Seneca

Brief 22: Het geven van vermaningen en vermijden van bedrijvigheid.

3.22.1. SENECA GROET ZIJN DIERBARE LUCILIUS. Je begrijpt wel al dat je je terug moet trekken uit die kwalijke glamourbezigheden maar je vraagt hoe je dit kunt bereiken. Sommige zaken kun je alleen maar aangeven in aanwezigheid; een arts kan niet met brieven de tijd voor voeding of baden kiezen: hij moet eerst de pols voelen. Een oud gezegde luidt dat de gladiator pas in de arena zijn tactiek kiest: het gezicht van zijn tegenstander, de beweging van zijn handen, ja de beweging van zijn lichaam geeft hem, terwijl hij hem observeert, een waarschuwing.
3.22.2. Wat gewoonlijk gebeurt of wat moet gebeuren, dat kan men in het algemeen aanbevelen en schrijven; een dergelijk advies is niet alleen van toepassing op mensen die afwezig zijn, maar ook op het nageslacht: maar dat andere, wanneer het moet gebeuren of hoe, kan niemand vanuit de verte adviseren, je moet rekening houden met de omstandigheden van het moment.
3.22.3. Niet alleen moet je ter plaatse zijn maar ook op je hoede om op te letten of een gelegenheid zich voordoet; loer dus hierop, grijp hem aan als je hem ziet en zorg er uit alle macht en met al je krachten voor dat je je van die verplichtingen ontdoet. En let goed op wat voor mening ik ga aandragen: ik ben van mening dat je je ofwel van dit soort leven moet ontdoen ofwel van het leven als zodanig. Maar ik houd het hierop, dat je die gemakkelijke weg moet bewandelen, dat je je liever losmaakt uit de levenswijze waarin je je verstrikt hebt dan dat je hem abrupt afbreekt, tenzij er geen andere manier is om los te komen dan ermee te breken. Niemand is zo angstig dat hij liever altijd bungelt dan ÚÚn keer valt.
3.22.4. Intussen, wat het belangsrijkste is: werk jezelf niet in de nesten; wees tevreden met de zaken waarin je jezelf gestoken hebt, of, wat je liever wilt voorwenden, waarin je verzeild bent geraakt. Maar er is geen reden om naar meer te streven, ofwel je zult je excuus verliezen en het zal blijken dat je er helemaal niet in verzeild bent geraakt. Die smoesjes die men gewoonlijk ophangt zijn namelijk onzin: 'Ik kon niet anders. Wat zou het geholpen hebben als ik niet gewild had ? Het was noodzakelijk'. Voor niemand is het noodzakelijk achter zijn 'geluk' aan te rennen: ook als je je er niet tegen kunt verzetten is er altijd een mogelijkheid om weerstand te bieden en het lot niet te versnellen als het je meevoert.
3.22.5. Je zult je toch niet op je teentjes getrapt voelen als ik niet op mijn eentje advies kom geven maar er mensen bij roep, verstandiger dan ikzelf ben en tot wie ik mijn toevlucht gewoonlijk neem als ik ergens over in tweestrijd sta? Lees de brief van Epicurus die hierop betrekking heeft, welke hij richt aan Idomeneus, die hij vraagt om als een haas te maken dat hij wegkomt en gauw, voordat 'n grotere macht tussenbeide komt en hem z'n vrijheid om zich terug te trekken ontfutselt.
3.22.6. Toch voegt hij er ook aan toe dat hij niets moet ondernemen tenzij op een geschikte manier doen en op een gunstig tijdstip; maar wanneer het lang verbeide tijdstip is aangebroken, spring er dan ook uit, zijn z'n woorden. Hij verbiedt degene die over vluchten nadenkt om te slapen en hij verwacht dat het uitloopt op een ontsnapping aan de grootste moeilijkheden als wij ons maar niet haasten vˇˇr het geschikte tijdstip maar ook niet dralen als het aangebroken is.
3.22.7. Ik denk dat je nu ook naar de mening van de Sto´cijnen vraagt. Er is geen aanleiding dat iemand hen bij jou van overhaast gedrag beschuldigt: ze zijn eerder voorzichtig dan onverschrokken. Je verwacht misschien dat ze je zeggen:'Het is een schande om voor een taak uit de weg te gaan: worstel met de taak die je eenmaal op je genomen hebt. Het is geen dapper en sterk man die inspanning uit de weg gaat; integendeel, zijn karakter wordt juist gestaald door de moeilijkheid van de omstandigheden'.
3.22.8. Zeker zal dat tegen jou gezegd worden, maar met de kanttekening: 'als je volharding de moeite waard is, als je niets hoeft te doen of te ondergaan wat een deugdelijk man onwaardig is; in het algemeen zal zo iemand zich niet uitputten in smerige en vernederende inspanning en hij zal zich niet met zaken bezig houden puur om de zaak. Hij zal zeker niet doen wat jij denkt dat hij zal doen, namelijk, verwikkeld in ambities altijd maar de stormen ervan verdragen; maar wanneer hij de moeilijkheden waarin hij ronddobbert ziet, de onzekerheden, twijfelachtigheden, dan zal hij een stap terug, niet op de vlucht slaan, maar zich langzaam terugtrekken naar veilig gebied.
3.22.9. Het is echter gemakkelijk, mijn beste Lucilius, om beslommeringen uit de weg te gaan, als je de beloningen voor die beslommeringen minacht; die zijn het namelijk die ons doen aarzelen en een claim op ons leggen. 'Wat nu? Moet ik zo hoge verwachtingen laten schieten? Moet ik op het moment van de oogst terugtreden? zal ik niemand naast me hebben, zal mijn draagstoel niet vergezeld worden, mijn huis leeg blijven?' Van deze zaken doen de mensen met tegenzin afstand en zij houden wel van de opbrengst van ellende, terwijl ze die zelf vervloeken.
3.22.10. Zo klaagt men over eerzucht als over een vriendinnetje, dat wil zeggen, als men hun werkelijke genegenheid ziet, dan haat men ze niet maar onderhoudt een haat-liefde verhouding. Observeer diegenen eens die afgeven op wat ze in feite verlangd hebben en die praten over een vlucht voor hetgeen ze niet kunnen missen, je zult zien hoe vrijwillig hun vasthouden is aan datgene waarvan ze zeggen dat ze het met moeite en chagrijn verdragen.
3.22.11. Zo ligt dat, Lucilius: slechts weinigen worden door slavernij beetgehouden, een groter aantal omhelst hun slavernij. Maar als je van plan bent daarmee af te rekenen en als je oprecht gesteld bent op onafhankelijkheid, dan vraag je slechts voor dit ene bijstand, dat je te beurt valt dit te verwerven zonder eeuwigdurende ongerustheid. Waarom zal dan niet heel de horde Sto´cijnen daarmee instemmen? Alle Zeno's en Chrysippen zullen je gematigde, eerzame, oprechte adviezen geven. Maar als je hierom aarzelt dat je bekijkt hoeveel je mee kunt nemen en met hoeveel geld je je rust gerieflijk kunt maken, dan zul je nooit een uitweg vinden: niemand bereikt zwemmend de overkant met bagage op zijn rug.
3.22.12. Reik naar een beter leven met de hulp van de goden, maar dan niet met een hulp als voor diegenen aan wie zij met een goed en welwillend gezicht hopeloze weldaden schenken met als enige excuus dat zij die gaven die hen branden en martelen gegeven hebben op hun eigen verlangen.
3.22.13. Ik wilde m'n zegel al op deze brief drukken: maar hij moet weer opengevouwen opdat hij je bereikt met het gebruikelijke geschenkje en hij een verheffende uitspraak met zich mee draagt; en prompt komt me er een voor de geest, even treffend als welsprekend. 'Van wie?', vraag je. Van Epicurus: alweer vereer ik immers andermans bagage: 'Niemand verlaat dit leven anders dan hij er in is gekomen'.
3.22.14. Neem nu eens wie je maar wilt, jonge man, grijsaard, iemand van middelbare leeftijd: je zult hem even bang bevinden voor de dood, even levensvreemd. Niemand heeft iets tot stand gebracht; want wij stellen al onze daden uit voor later. Niets doet me zoveel plezier in die uitspraak als het verwijt aan grijsaards van hun kinderlijkheid.
3.22.15. 'Niemand', zegt hij, verlaat dit leven anders dan hij er in is gekomen'. Dat is onjuist: wij sterven slechter dan wij geboren worden. En dat is onze fout, niet die van de natuur. Die kan over ons klagen en zeggen: 'Wat heeft dit te betekenen? Ik heb jullie zonder begeerten voortgebracht, zonder vrees, zonder bijgeloof, zonder trouweloosheid en ander verderf: gaat dan nu ook heen zoals jullie aangekomen bent'. Hij heeft de wijsheid bereikt die zo onbezorgd sterft als hij geboren is: nu echter worden wij bang wanneer het gevaar nadert, onze moed zinkt ons in de schoenen, wij verschieten van kleur, zinloze tranen vergieten wij. Wat is er schandelijker dan juist op de drempel van de zorgeloosheid bezorgd te zijn? De oorzaak hiervan echter is dit, dat wij zonder al onze goederen raken en lijden aan het gemis van het leven. Niet immers ook maar een greintje daarvan blijft ons over: het is vergleden en weggestroomd. Niemand bekommert zich erom hoe goed hij leeft, maar hoe lang hij leeft terwijl allen toch een goed leven binnen hun bereik hebben maar niemand een lang leven. Het ga je goed !

Statistieken

Vertalingen op de site: 6.640

Nieuw afgelopen maand: 3

Gewijzigd afgelopen maand: 42